Wałbrzych, miasto o długiej tradycji przemysłowej i ciężkiej pracy, stoi dziś przed problemem nie tylko demograficznym, ale przede wszystkim strukturalnym. Masowy odpływ młodych ludzi może w ciągu najbliższych lat stać się największym zagrożeniem dla przyszłości miasta. To zjawisko nie jest efektem przypadku. Jest konsekwencją słabości strategii rozwojowej, edukacyjnej i gospodarczej, które – choć często dyskutowane – wciąż pozostają bez spójnej realizacji.
1. Struktura demograficzna i rynek pracy – twarde liczby
Na koniec czerwca 2025 r. populacja Wałbrzycha wynosiła 98 150 osób. Miasto wykazuje stały ujemny przyrost naturalny: w pierwszej połowie roku urodziło się 224 dzieci, a zmarło 747 osób – przyrost naturalny wyniósł -523.
Stopa bezrobocia w mieście wynosiła 5,6 %, natomiast w powiecie wałbrzyskim – obejmującym obszary sąsiednie – przekraczała 10 %. Dane te mogą sugerować stabilność, ale w rzeczywistości kryją poważne problemy: młodzi ludzie nie znajdują ofert pracy odpowiadających ich kwalifikacjom, a lokalna gospodarka nie generuje wystarczająco wartościowych miejsc zatrudnienia w sektorach przyszłości.
Trend: W ciągu ostatnich dziesięciu lat populacja miasta spada systematycznie, przyrost naturalny pozostaje ujemny, a młodzi mieszkańcy opuszczają Wałbrzych w największej liczbie w regionie.
2. Odpływ młodych – skutek, nie przyczyna
Wielu absolwentów lokalnych szkół i uczelni wybiera większe ośrodki akademickie i rynki pracy o wyższym potencjale, np. Wrocław, Poznań czy Warszawę. To nie jest indywidualny wybór, lecz konsekwencja strukturalna – brak perspektyw zmusza młodych do migracji.
Transformacja gospodarcza lat 90. doprowadziła do deindustrializacji regionu, zamknięcia kopalń i redukcji miejsc pracy, które przez dekady utrzymywały lokalną gospodarkę. Dziś młode pokolenia nadal mierzą się z konsekwencjami tamtych decyzji politycznych i ekonomicznych.
Czy miasto może pozwolić, by te doświadczenia zaważyły na jego przyszłości? Bez zmian odpływ młodych pozostanie problemem systemowym.
3. Strukturalne przyczyny odpływu młodych
a) Brak zróżnicowanej bazy gospodarczej – miasto nie rozwija nowych technologii i branż, które mogłyby tworzyć wysokowartościowe miejsca pracy.
b) Słaba koordynacja edukacji z rynkiem pracy – lokalne uczelnie nie przygotowują absolwentów do ról w rozwijających się sektorach.
c) Deficyt mechanizmów wsparcia dla przedsiębiorczości młodych – brak odpowiednich funduszy startowych, mentorów i przestrzeni do rozwijania startupów i innowacji.
Czy Wałbrzych może sobie pozwolić na utratę tego kapitału ludzkiego? Bez strategicznego planu miasto utraci konkurencyjność, a jego rozwój społeczny i ekonomiczny zostanie ograniczony na dekady.
4. Konsekwencje społeczne i ekonomiczne
Odpływ młodych mieszkańców ma charakter długofalowy i strategiczny. Skutki są wielowymiarowe:
a) Starzenie się społeczności lokalnej – mniejsza liczba osób w wieku produkcyjnym obciąża systemy opieki zdrowotnej i społecznej.
b) Zanik kapitału społecznego – młodzi to liderzy społeczni, przedsiębiorcy, kreatorzy kultury. Ich brak osłabia życie publiczne miasta.
c) Utrata konkurencyjności regionalnej – inwestorzy wolą ośrodki z młodą kadrą i dynamicznym rynkiem pracy, co sprawia, że Wałbrzych staje się mniej atrakcyjny.
d) Degradacja infrastruktury i przestrzeni miejskiej – brak młodych zmniejsza presję na rozwój i utrzymanie miasta, prowadząc do zapaści urbanistycznej.
Każdy z tych problemów wpływa nie tylko na teraźniejszość, ale kształtuje przyszłość całej społeczności.
5. Wyzwania strategiczne
Utrzymanie status quo pogłębi problem. Potrzebne są konkretne działania:
Edukacja i rynek pracy: rozwój programów kształcenia dostosowanych do lokalnych potrzeb, praktyki zawodowe i współpraca uczelni z firmami.
Wsparcie dla przedsiębiorczości i innowacji: fundusze startowe, inkubatory technologiczne, mentoring dla młodych przedsiębiorców.
Polityka mieszkaniowa i społeczna: tanie mieszkania, przestrzenie do życia i aktywności społecznej, aby młodzi mogli zostać i budować lokalną wspólnotę.
Czy Wałbrzych wykorzysta swoje zasoby ludzkie, czy pozwoli im odpłynąć, pogłębiając izolację miasta? To pytanie nie jest retoryczne – to wyzwanie strategiczne dla władz i społeczności.
6. Podsumowanie
Wałbrzych stoi przed wyborem: albo zaakceptuje utratę młodych jako nieunikniony efekt „historii przemysłowej", albo podejmie odważne decyzje strategiczne, przekształcając zagrożenia w szanse. To nie tylko kwestia ekonomii – to kwestia sprawiedliwości społecznej i odpowiedzialności wobec mieszkańców, którzy chcą żyć, pracować i tworzyć przyszłość w swoim rodzinnym mieście.
Tomasz Niemas
